خانه » خبر » از این سیل تا آن سیل چه می‌کنیم؟

از این سیل تا آن سیل چه می‌کنیم؟

بارش باران بی‌سابقه تابستانی در استان‌های شمالی کشور بویژه شرق استان گیلان خسارت‌های بسیاری در شهرهای لاهیجان و لنگرود به بار آورد و در برخی از روستاها خسارت سنگینی به مردم زد. خانه‌ها را ویران کرد و شالیزارهای بسیاری از اهالی این منطقه را شست و از بین برد. این سیل بیش از 50 میلیارد تومان خسارت به بار آورد

«ابراهیم» یکی از اهالی لنگرود در تماس تلفنی با «ایران» عنوان می‌کند هواشناسی پیش از بروز سیلاب هشدار داده بود ولی فکرش را نمی‌کرده 2 روز پشت سرهم باران ببارد و چنین خسارتی به زندگی‌شان بزند. وی در این‌باره به ما می‌گوید: «لنگرود و لاهیجان و شهرهای دیگر شمال تجربه بارندگی چند روزه را دارند ولی تا به حال چنین تجربه‌ای نداشتیم که وسط تابستانی این طور بارانی ببارد. اگر هم باران می‌بارید برای چند ساعت بود و تمام. اما این‌بار آنقدر بارید که آب وارد خانه‌‌های‌مان شد و شرایط طوری شد که در محاصره سیل قرار گرفتیم.

باران و سیلاب زندگی‌ ما و روستاییان را از بین برد. مسئولان باید فکر اینجای کار را می‌کردند. هر وقت باران شدیدی می‌بارد با آب‌گرفتگی روبه‌رو هستیم ولی شهرداری و مسئولان دیگر برای آن فکری ریشه‌ای نمی‌کنند

سیلاب ویرانگر گیلان سومین حادثه پر خسارت کشور از ابتدای سال تاکنون است. نخستین حادثه مربوط است به اواخر فروردین‌‌ماه که مرگ 45 تن از هموطنان‌‌مان در آذرشهر و عجب‌شیر را در پی داشت. اواخر مردادماه رگبار باران و جاری شدن سیل در خراسان رضوی‌، خراسان شمالی و گلستان هم مرگ 10نفر را رقم زد و خسارت فراوانی به شهرها، روستاها و تأسیسات زیربنایی وارد کرد.

در کشوری مثل ایران که بارندگی سالانه‌اش 250 میلی‌متر است، بروز سیل تهدید است یا فرصت؟ دکتر کریم سلیمانی، استاد دانشکده کشاورزی ساری پاسخگوی این سؤال است: «متأسفانه این مسأله قدیمی که سال‌هاست مناطق مختلف کشور را تهدید می‌کند و خسارت‌های جانی و مالی بسیاری به مردم وارد می‌آورد، راهکارهای مؤثری دارد ولی متأسفانه هیچگاه اجرایی نمی‌شود. طرح‌هایی که در حوزه آب و خشکسالی وجود دارد اما فقط زبانی ولی هیچگاه به‌عنوان طرحی حساس و حیاتی عملیاتی نمی‌شود.

اگر تحقیقات و مطالعات در هر زمینه‌ای 50 درصد از راهکار برای حل معضلی باشد، 50 درصد بقیه مربوط است به اجرا که متأسفانه در کشورمان بنابر دلایلی همچون تأمین بودجه، زمان‌بر بودن و کمرنگ شدن اهمیت موضوع، عملیاتی نمی‌شود.

اما در بحث جاری شدن سیل و وارد آمدن خسارت به محیط زیست و تأسیسات زیربنایی و مزارع و خانه‌‌ها باید گفت سیلاب یک فرصت است نه تهدید ولی ما نمی‌توانیم از آن بهره‌ ببریم. می‌توانیم با ذخیره کردن حجم وسیعی از بارش باران که تبدیل به سیل شده‌‌ سدها، منابع زیرزمینی و آب‌بندها را پر کنیم و برای روزهایی که نیاز به آب داریم استفاده کنیم

اما موضوعی که در پیشگیری و مهار سیلاب‌ها کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد استفاده از کانال‌ها و آب‌بندهاست که از دیرباز در مناطق سیلابی کشور مورد استفاده قرار می‌گرفته است. شیوه سنتی پیشگیری از این بلای طبیعی سال‌هاست به فراموشی سپرده شده‌.

دکتر سلیمانی از احیای آب‌بندها می‌گوید: «پیش از پرداختن به اینکه چطور می‌توانیم سیلاب‌ها را کنترل کنیم، باید به این نکته اشاره کنم که براساس جغرافیای مناطق مختلف کشور و اینکه مثلاً در منطقه کوهستانی، جلگه یا کویری هستند، شناسه‌ای تهیه کنیم. در تعریف شناسه باید گفت مطالعه جامع بر مرزهای طبیعی یک رودخانه که بر اساس آن بدانیم سرچشمه‌اش کجاست، چه مسیری را طی می‌کند و چه طول و عرضی دارد و به کجا سرازیر می‌شود.

هر حوضه آبریز هم با حوضه‌‌های دیگری متفاوت است مثلاً رودخانه کن با رودخانه هراز و سپید رود با نکا رود کاملاً متفاوتند. برای آسان شدن پیچیدگی‌های طبیعت در هر منطقه باید تحقیق کنیم که اگر در فلان منطقه 10 دقیقه رگبار بزند، چه خساراتی به‌ بار می‌آید؛ باعث آب‌گرفتگی می‌شود یا تخریب مزارع یا از بین رفتن خانه‌ها یا ترکیدن سد محلی؟ ما با در اختیار داشتن شناسه کلی منطقه می‌توانیم با پیش‌بینی‌ها از تخریب و خسارت‌ها پیشگیری کنیم و حتی بهترین بهره‌برداری از این حجم آب را داشته باشیم.

برای کنترل سیلاب‌ها چند راه‌‌حل بر اساس موقعیت جغرافیایی مناطق وجود دارد؛ لایروبی رودخانه‌ها و جلوگیری از ساخت خانه در فاصله 150 متری بستر رودخانه‌‌ها، ساخت سازه‌های مهندسی (کانال‌های بتونی) برای انحراف و ذخیره سیلاب، تعبیه سازه‌های زیرسطحی برای تقویت سفره‌های زیرزمینی، ساخت آب‌بندها برای کنترل سیلاب و بهره‌برداری در فصول بی‌بارش.

در دوران نه چندان دور، محلی‌ها برای پیگشیری از خسارت سیلاب به مزارع و خانه‌هایشان در مسیر رودخانه آب‌بندهایی می‌ساختند که آنها را قادر می‌کرد در حد توانشان با بلایای طبیعی مقابله کنند ولی این آب‌بندها به مرور و با رسیدگی نکردن و مراقبت نکردن از بین رفتند که باید با کمک مردم و دولت دوباره احیا شوند

در این رابطه چندی پیش مرتضی اکبرپور، معاون آمادگی و مقابله با بحران سازمان مدیریت بحران کشور دلیل بروز سیلاب و وارد شدن خسارات را لایروبی نکردن رودخانه‌ و نهرهای کوچک، باقی ماندن شاخ و برگ زیر پل‌ها و ساخت و سازهای غیرقانونی در بستر رودخانه‌ها عنوان کرد.

اکبــرپور از تـهیـه دســـتورالعمل 20‌‌بندی سازمان مدیریت بحران برای پیشگیری حوادث ناشی از شرایط جوی پاییزی مانند بارش‌های سیل آسا خبر داد و گفت که این دستورالعمل بزودی به استانداران سراسر کشور ارسال می‌شود؛ ضمن اینکه با دستگاه‌های متولی در صورت کوتاهی در انجام وظیفه برخورد خواهد شد و از دستگاه‌ها خواسته شده تا اگر برای انجام اقدامات پیشگیرانه با مشکلات بودجه‌ای روبه‌رو هستند، اعلام کنند زیرا بعداً از آنان بهانه‌ای را قبول نخواهیم کرد.

برگردیم به اوایل بهمن‌ماه سال گذشته و بارندگی در مناطق جنوبی سیستان و بلوچستان. در این حادثه، طغیان رودخانه‌های فصلی به 3 هزار خانه از توابع نیک‌شهر، ایرانشهر، سرباز و کنارک خسارت جدی وارد کرد، 15 راه اصلی و فرعی مسدود شد و 3 روستایی که در همجواری رودخانه قرار داشتند به‌طور کامل از بین رفتند.

این بارندگی پس از 9 ماه بی‌بارشی در این منطقه رخ داد. منطقه‌ای که نخل‌های خرمایش در حال خشک شدن بودند و آب شرب این مناطق در وضعیتی بحرانی قرار داشت. بارندگی گرچه مردم این مناطق را خوشحال کرد ولی خسارت‌های فراوانی هم به زمین‌های کشاورزی و تأسیسات زیربنایی آنان وارد آورد.

براساس اعلام مسئولان سیستان و بلوچستان، در جریان این سیل حجم بارندگی‌ها نزدیک به 6 میلیارد متر مکعب بوده که تنها 80 میلیون متر مکعب آن در سدها ذخیر شده‌ و بقیه به دریای عمان سرازیر شده‌ است. منبع پرارزشی که به دلیل نبود زیرساخت‌های لازم برای ذخیره آن هدر رفت.

دکتر سلیمانی در این باره می‌گوید: «در مناطق مرکزی و شرقی کشور که با چالش خشکسالی و کم‌آبی روبه‌رو هستند و منابع زیر زمینی‌شان بشدت در وضعیت بحرانی قرار دارد، می‌توان از بارش‌های رگباری که در این نواحی رخ می‌دهد، بهترین استفاده را کرد. در گزارشی خواندم که بیش از 400 قنات در ناحیه‌ای که سیل سیستان و بلوچستان جاری شد، کاملاً خشک شده که می‌شد با هدایت این سیلاب به داخل زمین از هدر رفت آن جلوگیری و قنات‌ها را احیا کرد. من پیش از این ساخت سازه‌های زیر سطحی که آب را ذخیره می‌کند و به مرور به دل سفره‌های زیرزمینی می‌فرستد، پیشنهاد دادم ولی همان‌طور که گفتم راهکارها و پیشنهادها عملیاتی نمی‌شوند و باید بعد از هر حادثه افسوس خورد که چرا فلان کار را نکردیم

نیمی از سال را با 3 حادثه سیل و خسارت و غم و اندوه گذراندیم و6 ماه دیگر باقی است. 6 ماهی که ماه‌های بارش و باران خواهد بود و معلوم نیست این‌بار سیل اهالی کدام منطقه را عزادار کند.

روزنامه ایران

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

idman96

ما را در کانال تلگرامییمان دنبال کنید

ورود به کانال
خروج